Nông sản tuần 12–16/10/2026: đậu nành chờ Trung Quốc, El Niño là biến số trung hạn

Tuần 05–09/10/2026: một báo cáo, ba phản ứng ngược nhau

Báo cáo cung cầu tháng 10 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (WASDE, phát hành 09/10/2026) là sự kiện lớn nhất của tuần, và ba mặt hàng chính phản ứng theo ba hướng khác nhau. Hiểu vì sao là bước đầu để đọc tuần tới.

Ngô bị đánh mạnh nhất. USDA nâng năng suất ngô Mỹ vụ 2026/27 lên 181,2 giạ/mẫu Anh, trong khi khảo sát Dow Jones (qua DTN) chỉ chờ 177,6. Sản lượng lên 16,034 tỷ giạ. Tồn kho đầu vụ cũng được cộng thêm 173 triệu giạ sau báo cáo tồn kho quý ngày 30/09. Kết quả là tồn kho cuối vụ nhảy lên 1,849 tỷ giạ, so với 1,567 tỷ của tháng trước và 1,677 tỷ thị trường chờ đợi. Hợp đồng ngô tháng 12 (ZCZ26) có lúc chạm biên độ giảm tối đa trong ngày, rồi đóng cửa 479,75 xu/giạ, giảm 4,10% trong phiên và 3,62% cả tuần.

Đậu nành lại tăng dù số liệu không ủng hộ. Năng suất đậu nành Mỹ đạt kỷ lục 53,1 giạ/mẫu Anh, sản lượng 4,562 tỷ giạ. Tồn kho cuối vụ 315 triệu giạ, cao hơn mức trung bình khảo sát 311 và tháng trước 310. Tỷ lệ tồn kho trên nhu cầu khoảng 6,9%: không căng, cũng không thừa. Thế nhưng hợp đồng tháng 11 (ZSX26) đóng cửa tuần ở 1.292 xu/giạ, tăng 1,08% so với 1.278,25 của tuần trước.

Lúa mì giảm dù nước Mỹ vừa có vụ nhỏ nhất kể từ năm 1970. Sản lượng lúa mì Mỹ chỉ 1,534 tỷ giạ, riêng lúa mì đỏ cứng vụ đông (loại giao dịch ở Kansas) còn 466 triệu giạ so với 806 triệu năm trước. Nhưng USDA cắt xuất khẩu Mỹ 25 triệu giạ xuống 750 triệu vì lúa mì Mỹ đắt hơn đối thủ. Tồn kho cuối vụ vì thế lại tăng lên 740 triệu giạ, cao hơn khảo sát trung bình 722. Lúa mì Chicago tháng 12 (ZWZ26) đóng cửa 671 xu/giạ, giảm 1,76% trong tuần. Lúa mì Kansas tháng 12 xuống 719,25, đáy của 50 phiên gần nhất.

Ba phản ứng ngược nhau đó cho thấy thị trường không chỉ đọc con số tồn kho. Với đậu nành, thứ đang dẫn giá là dòng tiền và khô đậu. Với lúa mì, đó là chuyện ai bán được hàng ra thế giới. Với ngô, đó là lượng hàng mùa thu hoạch đang đổ về.

Vì sao đậu nành đứng vững: khô đậu kéo, quỹ mua, nhà ép bán

Đậu nành tăng trong tuần chủ yếu nhờ khô đậu nành. Hợp đồng khô đậu tháng 12 (ZMZ26) tăng 4 trên 5 phiên, đóng cửa 365,6 USD/tấn ngắn, tăng 5,21% trong tuần và cao hơn 17% so với đáy 310,9 của 50 phiên. Dầu đậu nành tháng 12 (ZLZ26) thì giảm nhẹ 0,87% về 68,02 xu/pound.

Khi khô đậu tăng nhanh hơn dầu, biên lợi nhuận ép dầu trên sàn mở rộng. Tính theo giá đóng cửa, biên ép tăng từ khoảng 2,41 lên 2,61 USD/giạ trong tuần, và phần giá trị đến từ dầu giảm xuống khoảng 48%. Biên ép rộng khuyến khích nhà máy ép nhiều hơn, tức mua thêm hạt đậu. Đó là kênh nối giá khô đậu sang giá hạt.

Ai đang mua khô đậu? Báo cáo vị thế CFTC chốt ngày 06/10/2026 cho câu trả lời rõ ràng. Nhóm quỹ quản lý tiền mua ròng 205.301 hợp đồng khô đậu, cao hơn 99,8% số tuần kể từ năm 2016. Kỷ lục 207.578 hợp đồng vừa được lập ngày 29/09/2026. Trong 4 tuần, quỹ mua thêm khoảng 47.600 hợp đồng. Với hạt đậu nành, quỹ mua ròng 258.066 hợp đồng, cũng ở phân vị 99,8, chỉ thấp hơn kỷ lục 265.159 của ngày 22/09/2026.

Điều đáng chú ý là ai đứng phía bán. Trong cùng 4 tuần, nhóm nhà sản xuất và thương mại (chủ yếu là nhà ép dầu) tăng vị thế bán ròng khô đậu từ khoảng 319.000 lên 361.000 hợp đồng. Nói cách khác, người cầm hàng thật đang dùng đợt tăng để khóa giá bán trước sản lượng ép kỷ lục. Họ không tranh mua. Đợt tăng này là cầu của quỹ gặp cung phòng hộ của nhà ép, chưa phải dấu hiệu thiếu hàng vật chất.

Một điểm đối trọng cần nói thẳng. USDA giữ nguyên lượng ép đậu nành Mỹ vụ này ở mức kỷ lục 2,780 tỷ giạ và dự báo giá khô đậu trung bình vụ 340 USD/tấn, thấp hơn giá sàn hiện tại. Ở chiều ngược lại, khô đậu Argentina đầu tháng 10/2026 được chào cao hơn hàng Brazil lần đầu kể từ tháng 5, nhờ nhu cầu nhập khẩu của châu Âu. Vì vậy khô đậu không phải "chắc chắn sẽ giảm". Nó là chân mong manh nhất của nhóm đậu nành, theo cả hai chiều.

Về vị thế quỹ quá đông, chúng tôi đã đo trên dữ liệu 2010–2026: khi vị thế mua của quỹ trong đậu nành ở phân vị 95 trở lên so với 3 năm trước đó (47 tuần, 10 đợt độc lập), giá sau 40 phiên tăng khoảng 57% số lần. Mức nền của toàn bộ 783 tuần là 51%, nên chênh lệch này không đủ để gọi là lợi thế về hướng. Cái thay đổi là độ dày hai đuôi. Đợt tăng trên 8% xảy ra 32% số lần, so với 15% ở mức nền. Đợt giảm trên 8% chỉ 6%, so với 12% ở mức nền. Vị thế quá đông không báo trước giá sẽ giảm. Nó báo thị trường dễ giật mạnh, và lịch sử nghiêng về giật lên nhiều hơn.

Trung Quốc: vẫn mua, nhưng chỉ khối nhà nước mua

Lực đỡ thứ hai của đậu nành là Trung Quốc. Ngày 24/09/2026, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent thông báo gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại Busan từ 10/11/2026 đến 10/01/2027. Theo cam kết từ cuối năm 2025, Trung Quốc mua tối thiểu 25 triệu tấn đậu nành Mỹ mỗi năm đến 2028. Phía Mỹ mô tả cam kết đậu nành là "đúng tiến độ", trong khi mục tiêu 17 tỷ USD nông sản khác đang chậm. Báo cáo bán xuất khẩu đầu tháng 10 cho thấy doanh số đậu nành tuần đó tăng 78%, hơn một nửa đi Trung Quốc, và tổng cam kết vụ mới gần gấp đôi cùng kỳ năm trước.

Nhưng chất lượng của lực mua này khác trước. Trung Quốc vẫn giữ mức thuế bổ sung 10% với đậu nành Mỹ. Theo các báo cáo ngành tháng 9/2026, nhà ép tư nhân Trung Quốc gần như không mua hàng Mỹ vì biên ép âm. Khối doanh nghiệp nhà nước gánh gần như toàn bộ phần mua. Lực mua theo kế hoạch như vậy có thể giữ một phần nhu cầu ổn định, nhưng mức nó đỡ được giá và khả năng tạo thêm lực tăng thì chưa đo được. Mục tiêu 25 triệu tấn/năm tương đương khoảng 0,48 triệu tấn mỗi tuần. Đây là thước đo chúng tôi dùng để đọc các báo cáo bán hàng sắp tới.

Biến số trung hạn bị bỏ quên: El Niño mạnh

Ngày 08/10/2026, Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ (NOAA) xác nhận El Niño tiếp tục mạnh lên. Khả năng El Niño mạnh tới rất mạnh kéo dài đến quý 1/2027 trên 83%. Chỉ số Niño-3.4 đã đạt +2,1°C. NOAA đánh giá xác suất cao rằng đây sẽ là đợt El Niño mạnh nhất kể từ năm 1950.

Về khí hậu học, El Niño thường mang mưa nhiều cho miền nam Brazil và Argentina, và khô nóng hơn cho một phần miền trung, miền bắc Brazil. Đó đúng là vùng trồng đậu nành lớn nhất thế giới, đang vào mùa gieo. Tác động lên tổng sản lượng Nam Mỹ vì thế có thể trái chiều: miền này mất, miền kia được. Không nên coi El Niño là "sàn giá" chắc chắn. Tiến độ gieo trồng đậu nành Brazil mới đạt 7,3% tính đến 02/10/2026, chậm hơn mức 9,0% cùng kỳ năm trước. Một số nguồn ngành cho biết mưa đã về ở vài bang lõi sau đó.

Kênh thứ hai rõ ràng hơn là dầu cọ. NOAA ghi nhận đối lưu và mưa bị kìm trên Indonesia. USDA vừa cắt sản lượng dầu cọ Indonesia 2,2 triệu tấn xuống 45 triệu tấn vì thời tiết khô. Tồn kho dầu cọ thế giới vụ 2026/27 được dự báo thấp nhất kể từ vụ 2017/18. Dầu cọ và dầu đậu nành thay thế nhau, nên đây là lực đỡ trung hạn cho dầu đậu nành. Lực đỡ này cộng thêm vào lượng dầu đậu dùng cho nhiên liệu sinh học, được USDA dự báo kỷ lục 17,8 tỷ pound, so với 14,8 tỷ vụ trước. Mức pha trộn nhiên liệu sinh học 2026–2027 đã được Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) chốt từ tháng 3/2026.

Đường cong kỳ hạn đậu nành hiện vẫn ở trạng thái bình thường: hợp đồng tháng 1/2027 cao hơn tháng 11/2026 là 16,75 xu, tháng 3/2027 cao hơn 26,75 xu. Thị trường chưa định giá rủi ro thiếu hàng. Nếu thời tiết Brazil làm tăng rủi ro hụt sản lượng trong tháng 12 và tháng 1, hợp đồng tháng 1 và tháng 3 có thể phản ứng mạnh hơn hợp đồng tháng 11. Đây là giả thuyết để theo dõi qua chênh lệch giữa các kỳ hạn, không phải tín hiệu mua mặc định.

Lúa mì: vụ nhỏ nhất từ 1970 nhưng hàng Nga chỉ bị hoãn, không mất

Nghịch lý của lúa mì nằm ở thương mại. Từ tháng 8/2026, các cảng ngũ cốc Biển Đen của Nga, đặc biệt là Novorossiysk, liên tục bị tấn công. USDA hạ dự báo xuất khẩu lúa mì Nga xuống 40,0 triệu tấn, thấp nhất 5 năm. Nhưng ở cùng báo cáo, tồn kho cuối vụ của Nga được nâng thêm 3 triệu tấn lên 19,1 triệu. Lúa mì không mất đi. Nó nằm lại trong kho Nga, chờ đường ra. Nga cũng đang chuyển hướng sang các cảng biển Baltic; một nguồn ngành ước xuất khẩu lúa mì Nga qua Baltic tháng 9/2026 khoảng 1,4 triệu tấn và tháng 10 khoảng 1,8 triệu tấn.

Trong khi đó lúa mì Mỹ không lấp được chỗ trống vì giá quá cao so với hàng Argentina, Canada và châu Âu. Tồn kho lúa mì thế giới dự báo 276,0 triệu tấn, gần như không đổi. Kết quả là đợt tăng của lúa mì Chicago lên 784 xu/giạ trong mùa hè đã bị trả lại gần hết. Quỹ cũng quay đầu: từ mua ròng 4.873 hợp đồng bốn tuần trước sang bán ròng 28.830 hợp đồng ngày 06/10/2026, tức phân vị 56,8, vẫn ở vùng giữa.

Nếu hành lang Biển Đen được khai thông, lượng hàng tồn của Nga sẽ đổ ra một lúc, đó là rủi ro giảm. Nếu có một đợt tấn công mới, thị trường có thể tăng ngắn, nhưng tuần qua cho thấy hiệu ứng đó phai rất nhanh. El Niño cũng thường gây khô hạn ở miền đông Australia, nước xuất khẩu lúa mì lớn đang chuẩn bị thu hoạch. Đây là rủi ro tăng giá cần theo dõi, chưa phải sự kiện.

Ngô: cú sốc năng suất gặp quỹ đang rút

Cán cân của ngô xấu đi rõ nhất trong nhóm. Tồn kho cuối vụ 1,849 tỷ giạ, tương đương khoảng 11,3% nhu cầu, so với 9,7% trong báo cáo tháng 9. Mùa thu hoạch mới đi được 23% tính đến 04/10/2026, chậm hơn mức trung bình 5 năm 27%. Tức là phần lớn áp lực bán của nông dân còn ở phía trước. Quỹ đã giảm vị thế mua từ kỷ lục 414.460 hợp đồng ngày 15/09/2026 xuống 329.839 ngày 06/10, riêng tuần cuối giảm 51.381. Con số này được chốt trước ngày ra báo cáo, nên chưa phản ánh đợt bán ngày 09/10.

Phía đỡ giá vẫn có: tổng nhu cầu ngô Mỹ kỷ lục 16,3 tỷ giạ, xuất khẩu 3,3 tỷ, và sản lượng ngô Pháp dự báo giảm 38% so với năm trước. Tỷ lệ giá đậu nành trên ngô tăng từ 2,57 lên 2,69 trong tuần. Tỷ lệ lúa mì trên ngô ở 1,40. Cả hai vẫn trong vùng bình thường, chưa đủ để thay đổi kế hoạch diện tích gieo trồng năm 2027.

Tuần 12–16/10/2026: ba nhánh cho đậu nành

Biến số chúng tôi dùng để chia nhánh là lượng đậu nành Trung Quốc mua ròng trong báo cáo bán xuất khẩu hằng tuần của USDA phát hành trong tuần này. Các nhánh loại trừ nhau và cộng lại 100%. "Tích cực/tiêu cực" ở đây là tác động lên giá ZSX26, đóng cửa 09/10/2026 ở 1.292 xu/giạ.

Vùng giá là đánh giá chủ quan, không phải dự báo. Mỗi nhánh có một điểm giữa, cộng trừ một độ lệch chuẩn của 5 phiên, nên các vùng chồng lên nhau: đó là khoảng dao động tham chiếu, không phải mục tiêu giá của từng nhánh. Lượng hàng giao thực tế chậm hơn hàng đã ký là rủi ro riêng, không dùng để chia nhánh. Độ lệch chuẩn ngày 20 phiên gần nhất là 0,97%, tương đương khoảng ±28 xu.

Nhánh 1 — 30% · TÍCH CỰC - Chuyện gì xảy ra: Trung Quốc mua ròng từ 0,8 triệu tấn trở lên trong tuần, cao rõ so với nhịp cần thiết 0,48 triệu tấn/tuần. - Tác động lên giá ZSX26: TÍCH CỰC. Cầu xuất khẩu vượt nhịp cam kết, quỹ có lý do giữ hoặc thêm vị thế mua. - Vùng giá tham chiếu: 1.292–1.348 xu/giạ. - Dấu hiệu: thông báo bán hàng đột xuất của USDA đi Trung Quốc hoặc "chưa rõ điểm đến" xuất hiện liên tiếp trong tuần.

Nhánh 2 — 45% · TRUNG LẬP - Chuyện gì xảy ra: Trung Quốc mua ròng từ 0,3 đến dưới 0,8 triệu tấn, đúng nhịp cam kết. - Tác động lên giá ZSX26: TRUNG LẬP. Cầu đủ giữ vùng giá nhưng không đủ thắng áp lực thu hoạch. - Vùng giá tham chiếu: 1.262–1.318 xu/giạ. - Dấu hiệu: khô đậu đi ngang, giá đậu nành dao động quanh vùng đóng cửa tuần qua.

Nhánh 3 — 25% · TIÊU CỰC - Chuyện gì xảy ra: Trung Quốc mua ròng dưới 0,3 triệu tấn. - Tác động lên giá ZSX26: TIÊU CỰC. Thu hoạch Mỹ tăng tốc gặp cầu yếu, quỹ đang mua ở mức gần kỷ lục có thể bán bớt. - Vùng giá tham chiếu: 1.232–1.288 xu/giạ. - Dấu hiệu: khô đậu giảm trước hạt; biên ép thu hẹp trở lại.

Đọc gộp: trung bình theo xác suất của ba điểm giữa vào khoảng 1.291 xu, gần như trùng giá hiện tại. Không có lợi thế về hướng, vì vậy chúng tôi chờ thay vì vào lệnh. Chỉ số lạm phát Mỹ (CPI) ngày 14/10 là lớp rủi ro phủ lên cả ba nhánh, qua kênh đồng đô-la.

Trung hạn đến hết tháng 2/2027: Brazil quyết định

Với đậu nành hợp đồng tháng 3/2027 (ZSH27, đóng cửa 1.318,75 xu/giạ), biến số chia nhánh là ước tính sản lượng đậu nành Brazil của cơ quan thống kê Brazil (CONAB) vào tháng 2/2027. Thỏa thuận Mỹ–Trung hết hạn ngày 10/01/2027 là lớp rủi ro phủ lên. Vùng giá lấy độ lệch chuẩn ngày 0,89% của ZSH27, nhân căn bậc hai của khoảng 95 phiên, tức khoảng ±115 xu. Vùng rộng vì khung thời gian dài, không phải vì chúng tôi chắc chắn.

Nhánh A — 45% · TIÊU CỰC NHẸ - Chuyện gì xảy ra: Brazil đạt từ 185 triệu tấn trở lên, gần mức USDA đang dự báo 186 triệu tấn. - Tác động lên giá ZSH27: TIÊU CỰC NHẸ. Hàng Brazil rẻ hơn hàng Mỹ đổ vào Trung Quốc từ tháng 2. - Vùng giá tham chiếu: 1.125–1.355 xu/giạ (điểm giữa 1.240). - Dấu hiệu: tiến độ gieo trồng Brazil bắt kịp năm trước vào cuối tháng 11.

Nhánh B — 35% · TRUNG LẬP - Chuyện gì xảy ra: Brazil đạt từ 175 đến dưới 185 triệu tấn, quanh mức CONAB dự báo 181,6 triệu. - Tác động lên giá ZSH27: TRUNG LẬP. Nguồn cung lớn nhưng không dư thêm. - Vùng giá tham chiếu: 1.205–1.435 xu/giạ (điểm giữa 1.320). - Dấu hiệu: miền bắc khô, miền nam mưa tốt, hai bên bù trừ.

Nhánh C — 20% · TÍCH CỰC - Chuyện gì xảy ra: Brazil dưới 175 triệu tấn vì El Niño gây khô nóng kéo dài ở miền trung và miền bắc. - Tác động lên giá ZSH27: TÍCH CỰC. Thế giới phải quay lại hàng Mỹ. - Vùng giá tham chiếu: 1.305–1.535 xu/giạ (điểm giữa 1.420). - Dấu hiệu: ZSH27 tăng nhanh hơn ZSX26, khoảng chênh giữa hai hợp đồng nới rộng rõ rệt.

Đọc gộp: trung bình theo xác suất khoảng 1.304 xu, thấp hơn giá ZSH27 khoảng 15 xu. Mức chênh này nhỏ so với độ rộng ±115 xu, nên chưa có lợi thế trung hạn đủ để vào lệnh.

Hành động và mức tin cậy

• Đậu nành (ZSX26): CHỜ, mức tin cậy 3 trên 10. Không có lợi thế hướng.
• Khô đậu (ZMZ26): CHỜ, 2 trên 10. Mong manh hai chiều, không mua đuổi.
• Dầu đậu (ZLZ26): CHỜ, 3 trên 10. Trung hạn nghiêng tăng nhờ dầu cọ và nhiên liệu sinh học, nhưng chưa có điểm vào.
• Lúa mì (ZWZ26): CHỜ, 3 trên 10.
• Ngô (ZCZ26): CHỜ, 3 trên 10. Áp lực thu hoạch còn ở phía trước.

Thị trường đang đóng cửa cuối tuần, và tuần tới có CPI Mỹ. Chúng tôi không đưa khuyến nghị vào vị thế mới trước khi số liệu ra.

Lịch cần nhớ (giờ Việt Nam)

• 03:00 thứ Tư 14/10: USDA công bố tiến độ mùa vụ, lùi một ngày do ngày lễ Mỹ 12/10. Cần xem tốc độ thu hoạch đậu nành (25% tuần trước, trung bình 5 năm 33%) và ngô.
• 19:30 thứ Tư 14/10: CPI Mỹ.
• 15/10: Hiệp hội ép dầu Mỹ (NOPA) công bố lượng ép tháng 9. CONAB dự kiến công bố khảo sát vụ 2026/27 đầu tiên vào giữa tháng 10.
• Trong tuần: báo cáo bán xuất khẩu hằng tuần của USDA, biến số chia nhánh ở trên.
• 28/10: Fed họp chính sách. 10/11: WASDE tháng 11. 10/01/2027: đình chiến Mỹ–Trung hết hạn.

Giới hạn của phân tích

Vị thế quỹ chốt ngày thứ Ba 06/10/2026, trước ngày ra WASDE, nên chưa phản ánh đợt bán ngô ngày 09/10. Phân vị được tính trên 562 tuần từ 2016 đến 2026: nó cho biết thứ hạng, không cho biết vị thế còn cách kỷ lục xa hay gần. Xác suất các nhánh là đánh giá chủ quan dựa trên số liệu nêu trong bài, không phải mô hình đã kiểm định. Số liệu xuất khẩu Nga qua Baltic chỉ có một nguồn. Tác động của El Niño lên tổng sản lượng Nam Mỹ chưa được chúng tôi đo trên dữ liệu lịch sử.

Giá đóng cửa ngày 09/10/2026 trên hợp đồng cố định. Phân tích mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư cá nhân hóa.