Đậu nành về sát đỉnh hợp đồng mà không thiếu hàng: cuộc gặp cuối tuần và thượng đỉnh 24/09 quyết định phần còn lại

Giá quay lại sát đỉnh, nhưng không phải vì thiếu hàng

Đậu nành hợp đồng tháng 11 (ZSX26) đóng cửa phiên 15/09 ở 1.318,75 cent/giạ, tăng 0,60% phiên 14/09 và 1,11% phiên 15/09. Phiên đêm 16/09 giao dịch quanh 1.329, chỉ cách đỉnh hợp đồng 1.335,25 (đạt trong phiên đêm 11/09) vài cent. Cú giảm 2,68% ngày báo cáo cung cầu 11/09 đã được lấy lại gần hết chỉ trong ba phiên.

Điều đáng nói là giá hồi lên mà đường cong kỳ hạn không hề căng. Hợp đồng tháng 1/2027 (ZSF27) đang cao hơn tháng 11 khoảng 16,5 cent, tháng 3/2027 cao hơn khoảng 24 cent (giá đóng cửa 15/09). Khi thị trường thật sự lo thiếu hàng, hợp đồng gần thường đắt hơn hợp đồng xa. Ở đây thì ngược lại: người ta vẫn được trả tiền để trữ hạt. Nói cách khác, đợt tăng từ 1.168,75 (11/08) lên vùng 1.330 không phải một câu chuyện thiếu cung. Nó là tổng của hai lực: đơn hàng mang màu chính trị từ Trung Quốc trước chuyến thăm Washington của ông Tập Cận Bình, và dòng tiền của các quỹ đầu cơ, đang mua ròng nhiều nhất kể từ năm 2010.

Cả hai lực đó đều có thể đảo chiều nhanh, nhưng chưa lực nào cho thấy sẽ đảo chiều trong tuần này. Luận điểm của bài: trong 2 đến 6 tuần tới, đậu nành không có lợi thế về hướng đo được; biên độ dao động sẽ lớn theo cả hai phía; và đến hết 25/09, rủi ro nghiêng về phía tăng nhiều hơn phía giảm, vì chất xúc tác bất đối xứng duy nhất trong lịch là khả năng Trung Quốc giảm thuế lên đậu nành Mỹ.

Tỷ lệ giá đậu nành trên ngô (ZSX26 chia ZCZ26) đang ở 2,46, nằm giữa vùng bình thường 2,2 đến 2,8. Đậu nành chưa đắt đến mức kéo nông dân Mỹ chuyển diện tích cho vụ sau, cũng chưa rẻ đến mức hút diện tích về.

Kế hoạch bài 13/09 đã chạy thế nào

Bài ngày 13/09 để đậu nành ở trạng thái CHỜ với độ tin cậy 3/10, và chỉ chuyển sang thiên giảm nếu thượng đỉnh chỉ nhắc lại khung cũ hoặc bị hoãn, đồng thời giá đóng cửa dưới 1.288. Điều kiện giá không xảy ra: giá đóng cửa thấp nhất kể từ đó là 1.296,50 (11/09), rồi hồi lên 1.318,75. Mốc phía trên là đỉnh 1.332,25 và vẫn chưa bị vượt trên giá đóng cửa.

Bài trước cũng viết rằng vị thế kỷ lục của quỹ "cho biết thị trường mong manh, không cho biết chiều nào". Ba phiên vừa qua đúng như vậy: một phiên giảm 35,75 cent, rồi ba phiên hồi gần như toàn bộ. Nhận định ấy giữ nguyên trong bài này.

Ở kịch bản, bài 13/09 cho nhánh "thượng đỉnh có con số mới" 25%. Bài này nâng lên 35% vì hai tin đăng sau đó, trình bày ở phần Trung Quốc.

Cung Mỹ: vụ lớn, thu hoạch sớm, nhưng Iowa đang ngập nước

Báo cáo cung cầu 11/09 nâng năng suất đậu nành Mỹ lên 52,8 giạ mỗi mẫu Anh, cao hơn mức khảo sát 52,5. Tồn kho cuối niên vụ 2026/27 giảm từ 320 xuống 310 triệu giạ, nhưng vẫn cao hơn vùng 290 đến 298 mà giới phân tích chờ. Đó là lý do phiên báo cáo giảm dù tồn kho giảm.

Báo cáo tiến độ mùa vụ tuần kết thúc 13/09: 44% diện tích đã rụng lá (năm năm trung bình 37%), 6% đã thu hoạch (trung bình 3%). Tỷ lệ tốt đến rất tốt giữ ở 58%, thấp hơn 63% cùng kỳ năm ngoái.

Nhưng Iowa, bang trồng đậu nành lớn thứ hai, đi ngược cả nước. Nhà khí tượng học của bang mô tả tuần qua là "ẩm quá mức", nhiều trạm đo lượng mưa gấp 4 đến 6 lần bình thường, cao nhất 7,76 inch ở Guthrie Center. Đậu nành Iowa chưa thu hoạch được chút nào (trung bình là 1%) và chỉ 22% rụng lá, chậm 6 điểm so với trung bình. Dự báo tây bắc Vành đai Ngô còn mưa 2 đến 4 inch, có dải 4 đến 8 inch, đến khoảng 20/09. Trong khi đó phía nam (Missouri, Illinois, Indiana) nóng và khô, thuận lợi cho máy gặt.

Mưa làm chậm dòng hàng về kho, điều có thể giữ giá cơ sở vững trong ngắn hạn. Nó chỉ thành chuyện năng suất nếu nước đọng kéo dài làm hạt bị nấm hoặc cây đổ. Hiện chưa có con số năng suất gặt thực tế nào đáng tin: một số nhà môi giới nói năng suất sớm ở Illinois "rất tốt", một nông dân ở đông nam Iowa dự kiến giảm khoảng 10% vì số quả không đều. Hai mẩu tin này chưa phải dữ liệu.

Cầu nội địa: ép chậm lại, nhưng dầu vẫn bị rút khỏi kho

Hội các nhà ép dầu Mỹ báo cáo tháng 8 ép 205,5 triệu giạ, thấp hơn mức chờ 211,55 và là tốc độ ép theo ngày thấp nhất 12 tháng. Nhìn riêng con số này thì dễ đọc thành cầu yếu. Nhưng cùng báo cáo, tồn kho dầu đậu giảm 11,7% xuống 1,201 tỷ pound, thấp hơn mức chờ 1,257 và thấp nhất kể từ tháng 11/2024. Ép ít đi mà kho dầu vẫn vơi nhanh hơn dự kiến, nghĩa là dầu đang được tiêu thụ tốt. Chưa có nguồn nào giải thích vì sao tốc độ ép tháng 8 chậm lại. Các số NOPA ở đây mới đến từ một nguồn tổng hợp, nên cần coi là sơ bộ.

Biên ép trên sàn tăng lên khoảng 2,57 USD mỗi giạ, cao hơn trung bình gần đây nhưng không phải kỷ lục. Điểm lạ là khô đậu đang dẫn dắt, không phải dầu: ZMZ26 đóng cửa 365,4 USD/tấn phiên 15/09, cao nhất khoảng 2,5 năm của hợp đồng, và khô chiếm 51% giá trị sản phẩm ép, mức cao nhất 7 tháng. Dầu đậu ZLZ26 đi ngang quanh 70 cent/pound dù dầu thô WTI trên 100 USD. Đầu tháng 9, lực kéo của cả nhóm đến từ dầu và chính sách nhiên liệu sinh học; tuần này lực kéo đến từ khô đậu. Chúng tôi chưa tách được vì sao, nên không gán nguyên nhân.

Về chính sách nhiên liệu sinh học: ngày 31/08, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ miễn nghĩa vụ pha trộn tương đương 1,76 tỷ tín chỉ và hứa đưa ra đề xuất phân bổ lại phần chênh trước cuối tháng 10. Đó mới là đề xuất, chưa phải quy định cuối cùng. Ngày 08/09, Sở Thuế Mỹ ban hành hướng dẫn tín dụng thuế sản xuất nhiên liệu sạch, yêu cầu nguyên liệu có nguồn gốc Mỹ, Mexico hoặc Canada — có lợi cho dầu đậu nội địa về lâu dài.

Trung Quốc: đơn hàng lớn, người mua là nhà nước, và cuối tuần này có một cuộc gặp

Bộ Nông nghiệp Mỹ công bố các thương vụ bán cho Trung Quốc trong niên vụ mới: 136 nghìn tấn (01/09), 202 nghìn (02/09), 192 nghìn (03/09), 340 nghìn (09/09), 272 nghìn (10/09) — cộng khoảng 1,14 triệu tấn trong mười ngày. Không có thông báo nào ngày 11/09 và 14/09. Bloomberg ngày 14/09 cho biết Trung Quốc đã mua gần 13 triệu tấn đậu nành Mỹ, vượt nửa cam kết 25 triệu tấn mỗi năm; Reuters cùng thời điểm viết "gần một nửa". Kiểm định xuất khẩu tuần đến 10/09 đạt 672.759 tấn, cao hơn vùng dự báo 300 đến 600 nghìn tấn, Trung Quốc chiếm khoảng một nửa.

Mặt kinh tế của các đơn hàng này vẫn không thay đổi so với bài trước. Biên ép dầu lý thuyết tại Trung Quốc cho hàng giao tháng 10 đến tháng 12 âm 150 đến 230 nhân dân tệ mỗi tấn, chưa tính thuế. Đậu nành Mỹ vào Trung Quốc chịu tổng thuế 13%, so với 3% cho hàng Brazil. Người mua là Sinograin và doanh nghiệp nhà nước; nhà ép tư nhân đứng ngoài. Cơ quan nông nghiệp Mỹ tại Bắc Kinh dự báo Trung Quốc nhập 108 triệu tấn trong niên vụ 2026/27, giảm từ 112,6 triệu tấn, trong bối cảnh đàn heo nái thu hẹp.

Một chi tiết cho biết đơn hàng còn chỗ để tăng: theo Reuters ngày 07/09, nhà ép Trung Quốc đã mua gần đủ hàng tháng 10, khoảng 60% nhu cầu tháng 11, còn tháng 12 và tháng 1 gần như chưa bắt đầu mua. Đó là khoảng trống mà hàng Mỹ giao từ vịnh Mexico có thể lấp — nếu mức thuế cho phép.

Hai tin mới từ sau bài 13/09 là lý do chúng tôi nâng xác suất nhánh tăng:

• Bloomberg 15/09: hai bên đang bàn cắt thuế một số mặt hàng năng lượng và nông sản Mỹ, trong khung cắt thuế qua lại trên khoảng 30 tỷ USD hàng hóa, và có thể gia hạn thỏa thuận ngừng chiến thương mại tháng 10/2025. Tin này chưa nói đậu nành có nằm trong danh sách hay không.
• Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết sẽ gặp Phó Thủ tướng Hà Lập Phong vào cuối tuần 19-20/09, trước thượng đỉnh.

Phía Trung Quốc vẫn chưa công bố chính thức ngày 24/09. Điều này tự nó chưa phải tín hiệu xấu: với chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump tháng 5, Bộ Ngoại giao Trung Quốc chỉ công bố lịch hai ngày trước khi diễn ra.

Nam Mỹ và El Niño: đỡ hợp đồng xa nhiều hơn hợp đồng tháng 11

Brazil bắt đầu vụ gieo 2026/27: 0,4% diện tích tính đến 10/09. Diện tích dự kiến chỉ tăng khoảng 0,9% lên 49 triệu héc-ta, mức tăng thấp nhất khoảng hai thập kỷ. Bộ Nông nghiệp Mỹ vẫn để sản lượng Brazil 186 triệu tấn; cơ quan dự báo Brazil sẽ ra con số đầu tiên cho vụ này ngày 15/10.

Cơ quan khí tượng Mỹ ngày 10/09 duy trì cảnh báo El Niño, với trên 90% khả năng đợt này rất mạnh trong mùa thu-đông. Theo DTN, El Niño mạnh làm tăng rủi ro khô kéo dài ở Mato Grosso, bang trồng đậu lớn nhất Brazil, đúng giai đoạn làm hạt tháng 12 đến tháng 1; miền nam Brazil và Argentina thì thường được lợi.

Cần đặt đúng chỗ: rủi ro thời tiết tháng 12-1 ở Brazil tác động trực tiếp nhất lên hợp đồng tháng 1 và tháng 3/2027, không phải hợp đồng tháng 11 đang đáo hạn giữa mùa gặt Mỹ. Đường cong kỳ hạn hiện vẫn thuận (hợp đồng xa đắt hơn), tức thị trường chưa định giá một cú hụt vụ Brazil. Nếu câu chuyện El Niño bắt đầu được định giá, dấu hiệu đầu tiên sẽ là chênh lệch tháng 1 trừ tháng 11 nới rộng, trước khi giá tháng 11 phản ứng.

Các phép đo: lịch sử nói gì về tình thế này

Tất cả đo trên chuỗi đậu nành liên tục từ 2001, loại những cửa sổ dính bước nhảy chuyển hợp đồng; riêng phép đo thượng đỉnh đo trên chính hợp đồng ZSX26. Mỗi kết quả đi kèm mức nền cùng kỳ và cỡ mẫu.

Mùa vụ giữa tháng 9. Tính từ phiên đầu tiên sau 16/09 đi 20 phiên, giai đoạn 2001-2025: giá cao hơn ở 48% số năm, trung vị giảm 0,8% (n=25 năm). Mức nền của một cửa sổ 20 phiên bất kỳ: 56% cao hơn, trung vị tăng 0,8%. Áp lực mùa gặt có thật nhưng yếu, chênh 8 điểm trên 25 năm không đủ để gọi là lợi thế. Quan trọng hơn là biên độ: trong 20 phiên đó, giá từng chạm mức cao hơn 5% ở 40% số năm, và mức thấp hơn 5% ở 52% số năm. Giữa tháng 9 là giai đoạn dao động mạnh theo cả hai phía.

Sau một đợt tăng nhanh. Những lần đậu nành tăng từ 12% trở lên trong 25 phiên, như đợt 11/08-10/09 vừa rồi (11 đợt độc lập từ 2001): 20 phiên sau giá cao hơn 73%, 40 phiên sau 55%, so với mức nền 55% và 58%. Hướng không khác nền. Nhưng trong 40 phiên sau đó, giá chạm mức cao hơn 8% ở 45% số đợt (nền 30%) và mức thấp hơn 8% ở 27% số đợt (nền 15%). Biến động gần gấp đôi, theo cả hai chiều.

Khi vị thế quỹ ở vùng cao nhất ba năm (phép đo bài 13/09, 47 tuần): 40 phiên sau, giá giảm quá 8% chỉ ở 6% số lần — một nửa mức nền 12%; nhưng tăng quá 8% ở 32% số lần — gấp đôi mức nền 15%. Đám đông chật không phải lệnh bán, và dữ liệu cho thấy đuôi phía tăng dày hơn đuôi phía giảm.

Sau hai thượng đỉnh Mỹ-Trung gần nhất (30/10/2025 và 15/05/2026, trên ZSX26):

• Sau 1 phiên: +0,94% và +2,58%; nền 55% số phiên tăng, trung vị +0,07% (n=251).
• Sau 5 phiên: +0,05% và +1,45%; nền 61% tăng, trung vị +0,36%.
• Sau 20 phiên: +2,99% và −3,08%; nền 68% tăng, trung vị +1,71%.

Hai quan sát không đủ để nói "mua tin đồn, bán sự thật" hay điều ngược lại. Chúng tôi đưa ra để tránh một câu chuyện phổ biến không có số liệu đỡ.

Ba kịch bản cho đậu nành đến hết 25/09

Chia theo đúng một biến: kết quả thượng đỉnh Mỹ-Trung đối với đậu nành. Xác suất là đánh giá chủ quan, không phải phép đo thống kê.

50% · Thượng đỉnh diễn ra, nông nghiệp chỉ nhắc lại khung cũ. Tái khẳng định 25 triệu tấn mỗi năm, thêm các thông báo về rào cản phi thuế, nhưng thuế 13% lên đậu nành Mỹ giữ nguyên. Cầu vẫn là cầu nhà nước ở biên ép âm, không có người mua mới. Đậu nành quay về giao dịch theo tiến độ thu hoạch Mỹ; vị thế kỷ lục là phần dễ bị bào mòn nhất. Dấu hiệu: giá đóng cửa quay lại dưới trung bình 20 phiên, quanh 1.283.

35% · Có con số mới đo được. Trung Quốc cắt hoặc bỏ khoản thuế trả đũa 10% lên đậu nành Mỹ, hoặc cam kết khối lượng vượt 25 triệu tấn mỗi năm. Thuế giảm thì biên ép bớt âm, nhà ép tư nhân có lý do quay lại lấp khoảng trống tháng 12 và tháng 1. Khi đó vị thế kỷ lục trở thành nhiên liệu, và đuôi phía tăng đo được ở trên có đất để hiện ra. Dấu hiệu sớm: kết quả cuộc gặp Bessent-Hà Lập Phong cuối tuần 19-20/09.

15% · Thượng đỉnh bị hoãn, hủy, hoặc không có phần nông nghiệp. Lý do duy nhất khiến doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc mua đậu nành Mỹ ở biên ép âm biến mất. Dấu hiệu sớm nhất: chuỗi thông báo bán hàng cho Trung Quốc bị đứt, hoặc Bắc Kinh tiếp tục im lặng về lịch đến sát ngày.

Ba rủi ro nằm ngoài các nhánh, xảy ra được trong nhánh nào cũng vậy: quyết định lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ lúc 01:00 sáng 17/09 giờ Việt Nam, khi thị trường định giá phần lớn khả năng tăng lãi; diễn biến giá dầu thô trên 100 USD; và thời tiết thu hoạch ở Iowa.

Một phép thử rẻ trước ngày 24/09

Có một cách kiểm tra luận điểm "rủi ro nghiêng về phía tăng" mà không cần chờ đến thượng đỉnh. Nếu trong 3 đến 5 phiên trước 24/09, Trung Quốc tiếp tục mua thêm từ 1 triệu tấn trở lên mà ZSX26 vẫn không đóng cửa được trên 1.335,25, thì tin mua hàng đã nằm hết trong giá, và thượng đỉnh chỉ còn giá trị nếu có con số thuế. Luận điểm tăng khi đó yếu đi rõ rệt.

Ngược lại, nếu không có đơn hàng mới đáng kể mà giá vẫn vượt đỉnh hợp đồng, thị trường đang định giá kỳ vọng thuế nhiều hơn cầu thật. Trường hợp đó dễ gãy nếu thượng đỉnh chỉ nhắc lại khung cũ.

Hành động

Đậu nành ZSX26 — CHỜ, độ tin cậy 3/10. Trần thấp vì kết quả phụ thuộc chính sách thương mại, và vì các phép đo lịch sử chỉ cho biết biến động sẽ lớn chứ không cho biết chiều nào.

• Chuyển sang thiên tăng nếu giá đóng cửa trên đỉnh hợp đồng 1.335,25 và thượng đỉnh cho ra con số mới (cắt thuế đậu nành hoặc khối lượng vượt 25 triệu tấn). Một trong hai điều kiện là chưa đủ.
• Chuyển sang thiên giảm nếu thượng đỉnh chỉ nhắc lại khung cũ hoặc bị hoãn, và giá đóng cửa dưới 1.283 (trung bình 20 phiên). Mốc cứng hơn phía dưới là 1.288 rồi 1.280.
• Báo cáo tồn kho quý 30/09 đo tồn kho đậu nành ngày 1/9 — tức hàng niên vụ cũ, mốc tham chiếu của Bộ Nông nghiệp Mỹ là 325 triệu giạ. Điều kiện gắn với báo cáo này sẽ viết theo khoảng cách với dự báo trung bình của giới phân tích khi khảo sát được công bố, không so với con số tháng trước.

Khô đậu ZMZ26 đang là sản phẩm mạnh nhất nhóm, ở đỉnh khoảng 2,5 năm của hợp đồng — nhưng vị thế quỹ ở khô đậu cũng ở mức kỷ lục (bài 13/09). Dầu đậu ZLZ26 có kho thấp hơn dự kiến làm lực đỡ, và mốc chính sách cuối tháng 10 làm rủi ro hai chiều.

Lịch cần theo dõi (giờ Việt Nam)

• 01:00 sáng 17/09: Cục Dự trữ Liên bang Mỹ công bố lãi suất.
• 19:30 tối 17/09: báo cáo bán hàng xuất khẩu tuần của Bộ Nông nghiệp Mỹ.
• Mỗi tối 20:00: thông báo bán hàng ngày cho Trung Quốc (nếu có).
• 02:30 sáng 19/09: báo cáo vị thế quỹ CFTC chốt ngày 15/09.
• 19-20/09: Bộ trưởng Bessent gặp Phó Thủ tướng Hà Lập Phong.
• 03:00 sáng 22/09: tiến độ mùa vụ tuần — thu hoạch ở Iowa sau đợt mưa.
• 24/09: thượng đỉnh Trump-Tập Cận Bình tại Washington.
• 23:00 tối 30/09: báo cáo tồn kho ngũ cốc quý.
• 08/10: cập nhật El Niño; 15/10: dự báo đầu tiên vụ Brazil 2026/27; trước cuối tháng 10: đề xuất phân bổ lại nghĩa vụ pha trộn nhiên liệu sinh học.

---

Nguồn: báo cáo cung cầu 11/09 và tiến độ mùa vụ 14/09 của Bộ Nông nghiệp Mỹ; giá đóng cửa hợp đồng cố định từ Brownfield Ag News và dữ liệu sàn CBOT; Iowa Capital Dispatch 14/09; Ag Bull Trading 14/09; ADMIS 15/09 (số liệu NOPA); Bloomberg 14/09 và 15/09; Reuters 07/09, 10/09 và 14/09; Spokesman-Review 15/09; AgRural 15/09; cơ quan khí tượng Mỹ (bản tin ENSO 10/09); DTN 01/09; Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ 31/08; Sở Thuế Mỹ 08/09.

Giới hạn: Các phép đo mùa vụ và sau đợt tăng dùng chuỗi liên tục, có loại cửa sổ dính bước nhảy chuyển hợp đồng nhưng không loại hết được sai lệch; cỡ mẫu 11 đến 25 là nhỏ, và chênh lệch với mức nền ở phép đo mùa vụ không có ý nghĩa thống kê; hai quan sát thượng đỉnh không mang thông tin; số NOPA và giá cơ sở đến từ một nguồn tổng hợp; xác suất kịch bản là đánh giá chủ quan.

Phân tích để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư cá nhân hóa.