Đậu nành đứng giữa hai mốc trước thượng đỉnh 24/09: vị thế quỹ giảm lần đầu sau bốn tuần, khô đậu rơi 3,4% sau đỉnh 2,5 năm

Bản video của bài viết này — kênh The Brain - Podcast.

Thượng đỉnh Trump–Tập diễn ra sau ba ngày nữa (24/09), và đậu nành Mỹ đang đứng giữa hai mốc mà bài 16/09 đặt ra: phiên thứ Sáu 18/09, hợp đồng tháng 11 (ZSX26) đóng cửa ở 1.303,50 cent/giạ, chưa vượt đỉnh hợp đồng 1.335,25 và chưa thủng 1.283. Từ 16/09 có ba điều mới. Một: quỹ đầu cơ lần đầu giảm vị thế mua ròng ở đậu nành sau bốn tuần tăng liền, trong khi ở khô đậu và ngô vị thế đang ở mức cao nhất từ năm 2006. Hai: khô đậu rơi 3,42% trong một phiên ngay sau khi chạm đỉnh 2,5 năm. Ba: cuộc họp Bessent–Hà Lập Phong hôm Chủ nhật 20/09 được gọi là "rất thành công", nhưng chúng tôi chưa thấy nguồn nào công bố con số cho đậu nành.

Luận điểm của bài: mỗi mốc giá chỉ cách giá hiện tại chưa tới một độ lệch chuẩn của dao động 5 phiên, nên giá chạm mốc không tự nó mang thông tin. Điều quyết định là thượng đỉnh mang lại gì cho đậu nành. Chúng tôi giữ CHỜ, độ tin cậy 3 trên 10, và viết điều kiện đổi cách đọc theo sự kiện chứ không theo giá đơn lẻ.

Giá: chưa mốc nào của bài 16/09 bị chạm

Diễn biến ZSX26 từ bài trước: đóng cửa 1.318,75 (15/09), 1.320,50 (16/09), 1.319,75 (17/09), rồi 1.303,50 (18/09, giảm 1,23%). Giá thử lại vùng đỉnh hai lần và đều hụt: đỉnh hợp đồng 1.335,25 lập trong phiên đêm 11/09; phiên 16/09 lên tối đa 1.332,25, phiên 17/09 tối đa 1.331,75, phiên 18/09 tối đa 1.322,00. Mỗi lần một đỉnh thấp hơn.

Điều đáng nói là khoảng cách tới hai mốc. Độ lệch chuẩn của biến động ngày ZSX26 trong 20 phiên gần nhất là 1,24%. Qua 5 phiên (đến hết 25/09) con số đó tương ứng khoảng ±2,8%, tức ±36 cent. Từ giá đóng cửa 18/09, mốc 1.283 cách 20,50 cent (0,57 độ lệch chuẩn) và mốc 1.335,25 cách 31,75 cent (0,88 độ lệch chuẩn). Nếu giá chỉ đi ngẫu nhiên, không tính cú nhảy do sự kiện, xác suất đóng cửa ngày 25/09 dưới 1.283 vào khoảng 28% và trên 1.335,25 vào khoảng 19%. Đây là phép so sánh về độ lớn, không phải dự báo.

Đường cong kỳ hạn không đổi câu chuyện: tháng 1/2027 (ZSF27) cao hơn tháng 11 khoảng 16,50 cent, tháng 3/2027 (ZSH27) cao hơn 26,00 cent (18/09), tức hợp đồng xa vẫn đắt hơn hợp đồng gần; chưa thấy dấu hiệu lo thiếu hàng ngay.

Vị thế quỹ: giảm ở đậu nành, tăng ở khô đậu, giữ nguyên ở ngô

Báo cáo của Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) ra ngày 18/09, số chốt thứ Ba 15/09, nhóm quỹ quản lý tiền, hợp đồng tương lai CBOT, tự tính lại từ tệp gốc.

Đậu nành: mua ròng 241.501 hợp đồng, giảm 15.757 so với kỷ lục 257.258 của tuần 08/09. Chuỗi bốn tuần trước đó là 151.782, 200.679, 234.920, 257.258 rồi tụt xuống 241.501: đây là lần giảm đầu tiên sau bốn tuần tăng liền. Mức hiện tại vẫn cao hơn 99,9% số tuần từ tháng 6/2006, khi CFTC bắt đầu công bố loạt số liệu này.

Khô đậu: 183.111, tăng thêm 25.422 trong tuần, kỷ lục kể từ 2006. Ngô: 414.460, gần như đứng yên so với tuần trước (tăng 1 hợp đồng), cũng kỷ lục. Dầu đậu: 101.480, tăng 9.769, cao hơn 95,7% số tuần nhưng còn thấp hơn đỉnh 167.943 của 21/04/2026. Lúa mì mềm vụ đông (SRW): bán ròng 3.674, giảm 8.547 trong tuần, từ mua ròng nhỏ sang bán ròng nhỏ.

Đọc gộp lại: trong tuần chốt 15/09, vị thế ròng của quỹ giảm ở đậu nành, tăng ở khô đậu và gần như không đổi ở ngô. Báo cáo này chỉ đo vị thế tại một thời điểm, không đo dòng tiền hay lý do quỹ dịch chuyển giữa các sản phẩm, và số chốt ngày 15/09 chưa phản ánh phiên giảm 18/09.

Trung Quốc: khoảng lặng chưa phải cầu yếu

Từ 01/09 đến 10/09, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) công bố các thương vụ bán hằng ngày cho Trung Quốc tổng khoảng 1,14 triệu tấn. Từ 11/09 đến 17/09 không có thông báo nào. Ngày 18/09 có 111.000 tấn; Brownfield Ag News gọi đó là thương vụ đầu tiên sau vài ngày.

Đừng đọc khoảng lặng này thành cầu Trung Quốc yếu đi. USDA chỉ bắt buộc báo hằng ngày khi một điểm đến mua từ 100.000 tấn một ngày trở lên, hoặc từ 200.000 tấn trong một tuần. Các thương vụ nhỏ hơn chỉ lộ ra trong báo cáo tuần. Báo cáo tuần gần nhất (tuần đến 10/09) ghi Trung Quốc mua 875.300 tấn trong tổng 1,702 triệu tấn đậu nành bán mới. Số đo thật của tuần 11–17/09 nằm trong báo cáo bán hàng xuất khẩu ra ngày 24/09, đúng ngày thượng đỉnh.

Vài dữ kiện đi kèm. Người mua vẫn chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước. Theo Brownfield (16/09), thuế 10% bổ sung (tổng khoảng 13%, so với 3% của hàng Brazil) đã khiến hầu hết công ty tư nhân không mua đậu Mỹ; nguồn không tách được tác động của thuế khỏi biên ép và giá đậu Brazil. Reuters 07/09 tính biên ép dầu lý thuyết tại Trung Quốc cho hàng giao tháng 10–12 âm 150–230 nhân dân tệ mỗi tấn, chưa tính thuế. Reuters 18/09 viết Bắc Kinh chưa từng công nhận các thỏa thuận mua ở thượng đỉnh Busan năm ngoái nhưng vẫn đang đi đúng đường đạt 25 triệu tấn đậu nành mỗi năm. Sinograin, kho dự trữ nhà nước Trung Quốc, sẽ đấu giá lại 543.000 tấn đậu dự trữ ngày 22/09; chúng tôi chưa rõ điều đó nói gì về nhu cầu nhập khẩu.

Cuộc họp cuối tuần và thượng đỉnh 24/09

Chủ nhật 20/09, Bộ trưởng Tài chính Bessent gặp Phó Thủ tướng Hà Lập Phong tại trụ sở JPMorgan Chase ở Manhattan. Ông Bessent gọi cuộc trao đổi về thương mại và trí tuệ nhân tạo là "rất thành công". Hai bên đang xác định nhóm hàng "không nhạy cảm" có thể trao đổi cân bằng, gồm hàng tiêu dùng và công nghệ thấp, năng lượng, nông sản và có thể cả thiết bị y tế. Bài của CBS ngày 20/09 không có chữ đậu nành, không nêu mức thuế hay khối lượng nào.

Về thượng đỉnh: đến sáng 21/09 chúng tôi không tìm thấy xác nhận chính thức nào từ phía Bắc Kinh, kể cả từ Bộ Ngoại giao Trung Quốc. Phía Mỹ đã công bố lịch: ông Tập đến Washington ngày 23/09, hội đàm và quốc yến ngày 24/09, rời đi ngày 25/09. Việc chưa xác nhận ba ngày trước chưa phải tín hiệu xấu: với chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump hồi tháng 5, Bộ Ngoại giao Trung Quốc chỉ công bố lịch hai ngày trước khi diễn ra.

Về nông sản, Reuters 18/09 nêu ba điều đáng chú ý. Đại diện Thương mại Mỹ Greer nói ngày 03/09 có thể có thông báo khuyến khích bán nông sản Mỹ sang Trung Quốc, và giới phân tích kỳ vọng một số miễn thuế. Muốn đạt thêm khoản cam kết 17 tỷ USD hàng nông sản khác từ chuyến thăm tháng 5, nhiều khả năng cần miễn thuế nông sản khỏi khoản thuế 10% còn lại; ngô và sorghum là các ứng viên cho khoản 17 tỷ USD đó. Chưa có nguồn nào nói rõ danh sách miễn thuế có gồm đậu nành hay không.

Ba nhánh đến hết 25/09

Ba nhánh chia theo một câu hỏi: thượng đỉnh mang lại gì cho đậu nành Mỹ. Chúng loại trừ nhau và cộng lại 100%. "Tích cực" hay "tiêu cực" ở đây là tác động lên giá đậu nành. Vùng giá tham chiếu tính từ giá đóng cửa 18/09 (1.303,50): chúng tôi chọn một điểm giữa cho mỗi nhánh rồi cộng trừ 36 cent, là biên dao động thường ngày của 5 phiên. Xác suất và vùng giá đều là đánh giá chủ quan, không phải dự báo.

Nhánh 1 — 52% · Thượng đỉnh diễn ra, đậu nành không có con số mới. Chuyện gì xảy ra: hai bên nhắc lại cam kết cũ, hoặc chỉ giảm thuế cho ngô, sorghum và hàng khác, hoặc không nói tới nông sản; thuế 10% lên đậu nành giữ nguyên. Tác động lên giá đậu nành: TIÊU CỰC NHẸ. Chất xúc tác tăng duy nhất trong lịch không xuất hiện, sau khi giá đã tăng 11,5% từ đáy 11/08 (1.168,75). Vùng giá tham chiếu: 1.250–1.320 (điểm giữa 1.285), nhiều khả năng quanh 1.280–1.300; có thể thủng 1.283. Dấu hiệu: thông cáo chung không có dòng nào về đậu nành, hoặc danh sách miễn thuế không có đậu nành.

Nhánh 2 — 36% · Thượng đỉnh diễn ra, có con số mới cho đậu nành. Chuyện gì xảy ra: Trung Quốc cắt hoặc bỏ thuế 10% lên đậu nành Mỹ, hoặc cam kết mua vượt 25 triệu tấn mỗi năm. Nếu thuế giảm, nhà ép Trung Quốc có thể bớt lỗ khi mua đậu Mỹ; mức cải thiện, và việc nhà ép tư nhân có quay lại hay không, chưa đo được. Tác động lên giá đậu nành: TÍCH CỰC. Giá có thể đã phản ánh trước một phần tin tốt, nên mức tăng có thể nhỏ hơn kỳ vọng. Vùng giá tham chiếu: 1.310–1.380 (điểm giữa 1.345); có thể vượt đỉnh hợp đồng 1.335,25. Dấu hiệu sớm: ông Bessent hoặc ông Greer nhắc tới đậu nành trước hoặc trong thượng đỉnh; Bắc Kinh công bố giảm thuế theo mã hàng.

Nhánh 3 — 12% · Thượng đỉnh không diễn ra trong 23–25/09. Chuyện gì xảy ra: hoãn hoặc hủy. Động cơ chính trị của các đơn mua đậu Mỹ có thể yếu đi; chưa có dữ liệu cho biết mức mua sẽ giảm bao nhiêu. Tác động lên giá đậu nành: TIÊU CỰC. Vùng giá tham chiếu: 1.230–1.300 (điểm giữa 1.265); có thể thủng 1.283. Dấu hiệu sớm: Bắc Kinh vẫn chưa xác nhận đến 22–23/09, hoặc lịch của ông Tập bị điều chỉnh.

Đọc gộp: trung bình theo xác suất của ba điểm giữa (1.285, 1.345, 1.265) là khoảng 1.304, gần đúng giá hiện tại. Theo đánh giá chủ quan này, riêng xác suất và vùng giá chưa cho lợi thế về hướng, nên chúng tôi giữ CHỜ. Các vùng chồng lấn nhau, nên một mức giá đơn lẻ ngày 25/09 chưa đủ để biết nhánh nào đã xảy ra.

Ba rủi ro nằm ngoài các nhánh, xảy ra được trong nhánh nào cũng vậy: thời tiết thu hoạch ở Iowa, diễn biến giá dầu thô trong bối cảnh eo biển Hormuz vẫn bị hạn chế, và đô-la mạnh lên sau khi Fed nâng lãi.

Các phép đo và giới hạn của chúng

Đo trên dữ liệu công khai, đi kèm mức nền và cỡ mẫu.

Vị thế quỹ so với lịch sử (tệp gốc CFTC, số chốt 15/09/2026). Đậu nành: cao hơn 99,9% trong 1.058 tuần từ 06/2006. Ngô và khô đậu: cao nhất trong 1.058 tuần. Dầu đậu: cao hơn 95,7%. Lúa mì mềm: cao hơn 75% trong 666 tuần từ 12/2013.

Vị thế đông có báo trước hướng đi không? Phép đo trên 783 tuần từ 2010 (chuỗi ZS liên tục đã loại các bước nhảy chuyển hợp đồng): khi vị thế quỹ ở phân vị 95 trở lên trong ba năm (47 tuần, chỉ là 10 giai đoạn độc lập), 40 phiên sau giá cao hơn ở 57% số lần (nền 51%); giảm quá 8% ở 6% số lần (nền 12%); tăng quá 8% ở 32% (nền 15%). Tình huống giống hiện nay nhất (vị thế vừa vào nhanh vừa ở phân vị 95 trở lên) chỉ có 12 tuần trong 5 giai đoạn, 50% cao hơn sau 40 phiên. Đọc thận trọng: vị thế đông không đi kèm nhiều đợt giảm mạnh hơn mức nền, đuôi tăng dày hơn; nhưng với 10 giai đoạn độc lập đó là dấu vết chứ chưa phải lợi thế thống kê, và không tách được theo chế độ đô-la hay chu kỳ lãi suất. Với khô đậu và ngô chúng tôi chưa có phép đo tương ứng. Hai thượng đỉnh Mỹ–Trung gần nhất (30/10/2025, 15/05/2026) chỉ cho hai quan sát, không đủ để nói câu "mua tin đồn, bán sự thật" đúng hay sai.

Tỷ lệ giữa các sản phẩm (giá đóng cửa 18/09): đậu nành trên ngô (ZSX26 chia ZCZ26) là 2,47, trong vùng bình thường 2,2–2,8. Lúa mì trên ngô (ZWZ26 chia ZCZ26) là 1,35, trong vùng bình thường 1,05–1,50. Biên ép trên sàn (0,022 nhân giá khô cộng 0,11 nhân giá dầu trừ giá đậu; ZMZ26, ZLZ26, ZSX26) từ 2,59 USD/giạ (15/09) xuống 2,36 (18/09); khô chiếm 51,3% giá trị sản phẩm ép, so với 51,8% ngày 17/09.

Cả nhóm: khô đậu, dầu đậu, ngô, lúa mì

Khô đậu (ZMZ26): 371,30 USD/tấn ngày 17/09, cao nhất 2,5 năm, rồi 358,60 ngày 18/09 (−3,42%). Ngày 17/09 khô dẫn dắt nhờ biên ép và chênh lệch mua khô bán dầu; ngày 18/09 Brownfield ghi khô và dầu đậu giảm trong lúc quỹ và tín hiệu kỹ thuật bán ra, còn Pro Farmer ghi nhận chốt lời ở khô sau đợt tăng nhanh. Chúng tôi không tách được đợt giảm khỏi các yếu tố khác (biên ép co lại, dầu thô giảm, tin Sinograin), nên chỉ ghi các điều xảy ra cùng ngày, không gán nguyên nhân.

Dầu đậu (ZLZ26): 70,35 (15/09) xuống 68,22 cent/lb (18/09), giảm 3,0%. Cùng khoảng đó dầu thô WTI hợp đồng tháng 10 giảm từ 105,83 xuống 100,30 USD/thùng (5,2%). Lực đỡ nhìn thấy được là kho: tồn kho dầu đậu của các nhà ép Mỹ cuối tháng 8 là 1,201 tỷ pound, thấp nhất từ 11/2024. Trong 16–21/09 chúng tôi không thấy tin mới nào của EPA hay Sở Thuế Mỹ về nhiên liệu sinh học; mốc gần nhất là 31/08, khi EPA hứa đề xuất phân bổ lại nghĩa vụ pha trộn trước cuối tháng 10.

Ngô (ZCZ26): 527,50, đóng cửa thấp nhất 3 tuần. Tồn kho ethanol Mỹ đạt 25,22 triệu thùng, cao nhất 19 tuần (EIA, tuần đến 11/09).

Lúa mì (ZWZ26): 714,25, thấp nhất 3 tuần, giảm 1,5% trong tuần. Cái không xảy ra đáng chú ý ở đây: theo SovEcon (17/09), xuất khẩu lúa mì của Nga và Ukraine cộng lại trong quý 3 chỉ khoảng 8 triệu tấn, so với 16 triệu tấn năm ngoái và mức trung bình 5 năm trên 18 triệu, thấp nhất từ mùa 2010/11. Vậy mà giá lúa mì vẫn ở đáy 3 tuần. Chúng tôi chưa tách được vì sao.

Thời tiết Mỹ, El Niño và Nam Mỹ

Tháng 9/2026 rất ướt ở tây Iowa: Radio Iowa ngày 18/09 cho biết, tính đến nay trong tháng, vùng này nằm trong 5 tháng 9 ướt nhất trong 154 năm ghi chép. Báo cáo tiến độ mùa vụ tuần đến 13/09 ghi đậu nành cả nước 58% ở mức tốt đến rất tốt, 44% rụng lá, 6% đã thu hoạch (mức trung bình 5 năm là 3%); Iowa thì 0% thu hoạch và 22% rụng lá.

Dự báo phía đông Iowa (KCRG, 20/09): khô ngày 23–24/09, mưa rải rác trở lại 25–27/09; Ag Bull (18/09) gọi cửa sổ khô 22–26/09 là mang tính vùng, có thể tạm thời. Đợt lạnh 21–23/09 ở đông bắc Vành đai Ngô chưa có tín hiệu đóng băng gây hại diện rộng.

Nam Mỹ: Brazil mới gieo được 0,4% diện tích tính đến 10/09. Cơ quan khí quyển và đại dương Mỹ (NOAA) ngày 10/09 duy trì cảnh báo El Niño: trên 90% khả năng đợt này rất mạnh, và 75% khả năng đạt mức kỷ lục (từ +2,5°C) trong quý 4. Theo DTN, El Niño mạnh làm tăng rủi ro khô ở Mato Grosso vào tháng 12–1; rủi ro đó thể hiện trước hết ở hợp đồng tháng 1 và tháng 3/2027, không phải tháng 11.

Hành động

Đậu nành ZSX26 — CHỜ, độ tin cậy 3 trên 10. Trần thấp vì kết quả phụ thuộc chính sách thương mại, và vì các phép đo chỉ cho biết dao động sẽ lớn chứ không cho biết chiều nào. Cách đọc chỉ nghiêng sang tăng khi cả hai điều kiện cùng xảy ra: thượng đỉnh cho ra con số mới đo được cho đậu nành (nhánh 36%) và giá đóng cửa trên 1.335,25; một điều kiện là chưa đủ. Cách đọc chỉ nghiêng sang giảm khi thượng đỉnh không có con số mới hoặc bị hoãn (nhánh 52% hoặc 12%) và giá đóng cửa dưới 1.283 (mốc của bài 16/09; trung bình 20 phiên hiện ở khoảng 1.294). Đây là điều kiện để đổi cách đọc thị trường, không phải lệnh mua hay bán. Phép thử rẻ để kiểm tra cầu thật: so bán hàng mới cho Trung Quốc và tổng bán mới trong báo cáo ngày 24/09 (tuần 11–17/09) với trung bình 4–8 tuần trước.

Khô đậu ZMZ26 — CHỜ, độ tin cậy 2 trên 10. Vị thế quỹ kỷ lục cộng với phiên giảm 3,42% cho thấy chỗ dễ đứt nhất trong nhóm, nhưng chúng tôi chưa đo được điều gì thường xảy ra sau các kỷ lục vị thế ở khô. Nâng khi biên ép trên sàn lấy lại 2,50 USD/giạ (mức thấp nhất của ba phiên 15–17/09) và số CFTC ngày 25/09 cho thấy quỹ không giảm tiếp; hạ nếu ngược lại.

Dầu đậu ZLZ26 — CHỜ, độ tin cậy 3 trên 10. Kho thấp là lực đỡ, dầu thô giảm là lực đè, và mốc chính sách trước cuối tháng 10 làm rủi ro hai chiều.

Lúa mì ZWZ26 — CHỜ, độ tin cậy 3 trên 10. Trần độ tin cậy 5 trên 10 vì điểm số (0 trên thang 6 yếu tố) chỉ phủ 67% dữ liệu: hành lang Biển Đen không quan sát được. Báo cáo tồn kho quý 30/09 và cập nhật xuất khẩu Nga là hai chỗ có thể đổi cách đọc.

Ngô ZCZ26 — CHỜ, độ tin cậy 2 trên 10. Không có điểm số riêng cho ngô; giá đi ngang theo nhóm, và vị thế quỹ kỷ lục là mối lo hai chiều.

Lịch cần theo dõi (giờ Việt Nam)

03:00 sáng 22/09: USDA công bố tiến độ mùa vụ tuần đến 20/09.

22/09: Sinograin đấu giá 543.000 tấn đậu dự trữ.

Mỗi tối 20:00: thông báo bán hàng hằng ngày cho Trung Quốc (nếu có thương vụ đạt ngưỡng).

23/09: ông Tập đến Washington (lịch phía Mỹ). 24/09: thượng đỉnh Trump–Tập.

19:30 tối 24/09: báo cáo bán hàng xuất khẩu tuần của USDA (tuần 11–17/09).

02:30 sáng 26/09: báo cáo vị thế quỹ CFTC chốt ngày 22/09.

23:00 tối 30/09: báo cáo tồn kho ngũ cốc quý của USDA.

08/10: NOAA cập nhật El Niño. 23:00 tối 09/10: báo cáo cung cầu USDA. Trước cuối tháng 10: đề xuất phân bổ lại nghĩa vụ pha trộn của EPA.

Nguồn: giá đóng cửa hợp đồng cố định (Brownfield Ag News 16–18/09, Pro Farmer, dữ liệu sàn CBOT); tệp vị thế CFTC (15/09) và lịch sử 2006–2026; Reuters 18/09 qua BOE Report; CBS News 20/09; Euronews 18/09; USDA (báo cáo xuất khẩu, tiến độ mùa vụ 14/09); Radio Iowa 18/09; KCRG 20/09; Ag Bull 18/09; DTN 15 và 18/09; SovEcon qua RRFN 17/09; Cục Dự trữ Liên bang Mỹ 16/09; NOAA 10/09; ADMIS 15/09 (NOPA).

Giới hạn: các phép đo vị thế dùng chuỗi liên tục đã loại cửa sổ dính bước nhảy chuyển hợp đồng nhưng không loại hết sai lệch; cỡ mẫu 10 giai đoạn độc lập là nhỏ; phép so sánh độ lệch chuẩn giả định giá đi ngẫu nhiên và không tính cú nhảy do sự kiện; chúng tôi không quan sát được chênh lệch giá đậu Mỹ và Brazil giao tại Trung Quốc, và không có dữ liệu vật lý về hành lang Biển Đen; số NOPA đến từ một nguồn tổng hợp; số 1,14 triệu tấn cộng từ các thông báo hằng ngày; xác suất và vùng giá tham chiếu của ba nhánh là đánh giá chủ quan, không phải dự báo thống kê.

Phân tích để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư cá nhân hóa.