Nông sản 01/10: Trung Quốc giảm thuế mọi thứ trừ hạt đậu nành — ZS chờ giữa vùng 1.250–1.335 trước báo cáo USDA

Tóm tắt trong 30 giây

Ngày 28/09, Bắc Kinh giảm thuế cho gần như mọi nông sản Mỹ — ngô, lúa mì, cao lương, dầu đậu nành, khô đậu nành, thịt, sữa — trừ đúng hạt đậu nành, mặt hàng Mỹ bán sang Trung Quốc nhiều nhất. Hạt đậu nành Mỹ vẫn chịu thêm 10% thuế, mức mà giới thương mại nói là quá cao để các nhà máy ép tư nhân Trung Quốc mua. Cùng lúc, kho đậu nành tại 111 nhà máy ép Trung Quốc lên 7,96 triệu tấn trong tuần 25/09, cao nhất ít nhất 15 năm, và biên ép cho hàng Mỹ giao tháng 11 đang âm 120–200 nhân dân tệ mỗi tấn (Reuters, 30/09/2026).

Nghĩa là: cầu Trung Quốc với đậu nành Mỹ trong quý IV gần như chỉ còn một nguồn — hai doanh nghiệp nhà nước Sinograin và COFCO. Họ đã mua hơn 12 triệu tấn, khoảng một nửa mức 25 triệu tấn/năm mà Nhà Trắng nói Bắc Kinh cam kết (Trung Quốc chưa xác nhận con số này).

Hành động: CHỜ với đậu nành, ngô, lúa mì, dầu và khô đậu nành. Hợp đồng đậu nành tháng 11 (ZSX26) đóng cửa 30/09 ở 1.293 cent/giạ, nằm giữa vùng 1.250–1.335. Trung bình theo xác suất của ba kịch bản đến ngày báo cáo cung cầu USDA 09/10 chỉ thấp hơn giá hiện tại khoảng 12 cent — nhỏ hơn một phiên dao động bình thường, nên chưa có lợi thế về hướng để vào lệnh.

Đậu nành (ZS): nghiêng giảm nhẹ, nhưng chưa đủ để bán

Lực kéo xuống. Ngoài thuế 10% và kho Trung Quốc đầy, có ba lực nữa. Thứ nhất, nhu cầu mua đang mỏng: trong ba tuần đầu tháng 9, người mua Trung Quốc chỉ đặt khoảng 50 chuyến tàu đậu nành, ít nhất bốn năm; khoảng 30 chuyến là hàng Mỹ do doanh nghiệp nhà nước mua, phần còn lại tư nhân mua từ Brazil và Argentina. Phiên đấu giá đậu nành nhập khẩu gần nhất của Sinograin chỉ bán được 37,3% trong 514.000 tấn chào bán. Thứ hai, Mỹ đang vào cao điểm thu hoạch: 17% diện tích đã gặt tính đến 27/09, đúng trung bình 5 năm, và áp lực bán của nông dân thường dồn vào tháng 10. Thứ ba, đường cong giá kỳ hạn không cho thấy thiếu hàng: hợp đồng tháng 1/2027 cao hơn tháng 11 khoảng 16,5 cent, tháng 7/2027 cao hơn 39 cent (giá ngày 01/10) — thị trường đang trả tiền để lưu kho, không phải tranh mua hàng giao ngay.

Lực đỡ. Tồn kho đậu nành Mỹ ngày 1/9 là 315 triệu giạ, thấp hơn mức thị trường dự kiến khoảng 324 triệu và giảm 3% so với cùng kỳ (USDA, 30/09). Hôm đó ngô giảm mạnh, còn đậu nành tháng 11 chỉ mất 4,75 cent. Báo cáo cung cầu tháng 9 đã hạ tồn kho cuối vụ 2026/27 từ 320 xuống 310 triệu giạ. Doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc vẫn đang nhận hàng: tuần đến 24/09, Trung Quốc chiếm 70% lượng đậu nành Mỹ được kiểm định xuất khẩu (806.776 tấn).

Về vị thế quỹ. Các quỹ đang giữ vị thế mua ròng 265.159 hợp đồng (số liệu CFTC ngày 22/09), ở phân vị 99,6 theo mùa trong gần 11 năm. Khối lượng hợp đồng mở giảm 8,3% trong 5 phiên, tức một phần đã được đóng. Nhưng vị thế đông không phải tín hiệu bán: đo trên 783 tuần từ 2010 đến 2026, khi quỹ mua ròng ở phân vị 95 trở lên, giá đậu nành sau 40 phiên tăng trong 57% số lần (mức nền 51%); giảm quá 8% chỉ ở 6% số lần (mức nền 12%), còn tăng quá 8% ở 32% số lần (mức nền 15%). Vị thế đông làm giá dễ giật mạnh cả hai chiều; nó không cho biết chiều nào.

Về El Niño. Cơ quan khí tượng Mỹ (NOAA) ngày 10/09 nhận định 75% khả năng El Niño trong tháng 10–12 mạnh nhất kể từ 1950. Đừng đọc điều này thành "Nam Mỹ mất mùa, đậu nành tăng". Trong lịch sử, El Niño mạnh thường làm khô và nóng miền bắc, trung tây Brazil, nhưng lại mang mưa cho nam Brazil và vùng Pampas của Argentina — nơi hiện khoảng 70% diện tích lõi đang thiếu nước. Tác động lên tổng sản lượng Nam Mỹ là trái chiều, và nếu có, nó rơi vào các tháng 12 đến tháng 3, tức là ảnh hưởng hợp đồng tháng 1 và tháng 3/2027 nhiều hơn hợp đồng tháng 11. Brazil mới gieo khoảng 3,4% diện tích (24/09); USDA dự báo vụ Brazil 184 triệu tấn.

Kịch bản đậu nành ZSX26 đến báo cáo USDA 09/10

Ba nhánh chia theo một biến duy nhất: tốc độ mua đậu nành Mỹ của Trung Quốc khi thuế 10% chưa đổi. Đánh giá chủ quan; "tích cực/tiêu cực" là tác động lên giá ZSX26, đóng cửa 30/09 ở 1.293. Vùng giá dựng từ điểm giữa của mỗi nhánh cộng trừ độ dao động 6 phiên (khoảng ±36 cent).

45% · TRUNG LẬP — Nhà nước tiếp tục mua đều. - Chuyện gì xảy ra: doanh số xuất khẩu tuần sang Trung Quốc giữ quanh 300.000 tấn, thuế không đổi; lực mua nhà nước bù cho áp lực thu hoạch. - Vùng giá tham chiếu: 1.265–1.315. - Dấu hiệu: báo cáo xuất khẩu thứ Năm 08/10 (19:30 giờ Việt Nam) cho thấy Trung Quốc vẫn là người mua lớn nhất.

37% · TIÊU CỰC — Trung Quốc chậm mua rõ rệt. - Chuyện gì xảy ra: doanh số sang Trung Quốc tụt dưới 150.000 tấn/tuần, thuế không đổi; nông dân bán hàng thu hoạch, quỹ tiếp tục đóng vị thế mua. - Vùng giá tham chiếu: 1.210–1.265. - Dấu hiệu: thêm tin kho nhà máy ép Trung Quốc tăng, đấu giá dự trữ ế; ZSX26 đóng cửa dưới 1.265.

18% · TÍCH CỰC — Bắc Kinh gỡ thuế hạt đậu nành hoặc công bố đợt mua lớn mới. - Chuyện gì xảy ra: thuế 10% được giảm hoặc bỏ, nhà máy ép tư nhân quay lại hàng Mỹ. - Vùng giá tham chiếu: 1.320–1.375. - Dấu hiệu: thông báo chính thức từ Bộ Thương mại Trung Quốc; ZSX26 đóng cửa trên đỉnh hợp đồng 1.335,25.

Đọc gộp: trung bình theo xác suất của các điểm giữa ≈ 1.281, thấp hơn giá đóng cửa 30/09 khoảng 12 cent — nghiêng giảm nhẹ, nhưng nhỏ hơn biên độ dao động một phiên (khoảng 15 cent). Không đủ lợi thế để mở vị thế mới, nên CHỜ. Lưu ý: CHỜ ở đây nghĩa là chưa mở vị thế khi bằng chứng còn chưa ngã ngũ, không phải lời gợi ý canh giá thấp hơn để vào: nhánh tích cực (18%) vẫn có thể đưa giá lên 1.320–1.375, và con số 1.281 chỉ là trung bình của các đánh giá chủ quan, không phải dự báo giá.

Khi nào luận điểm này sai: nếu ZSX26 đóng cửa trên 1.335 mà Trung Quốc không mua thêm, hoặc dưới 1.250 trong khi Trung Quốc vẫn mua đều quanh 300.000 tấn/tuần, thì biến quyết định không phải cầu Trung Quốc — có thể là thời tiết Nam Mỹ hoặc dòng tiền quỹ. Khi đó bỏ khung "hộp 1.250–1.335" và đánh giá lại.

Với báo cáo USDA 09/10: chưa có khảo sát dự báo trước báo cáo. Mốc làm thay đổi câu chuyện là tồn kho cuối vụ 2026/27 xuống dưới 300 triệu giạ (tháng 9: 310). Nhưng dù chạm mốc, phản ứng giá còn tùy thị trường đã kỳ vọng sẵn bao nhiêu — ngày 11/09, tồn kho bị cắt từ 320 xuống 310 mà giá vẫn giảm.

Ngô (ZC): cú sốc tồn kho, chưa có đáy rõ

Tồn kho ngô Mỹ ngày 1/9 là 2,095 tỷ giạ, tăng 35% so với cùng kỳ, cao nhất 7 năm và vượt xa mức dự kiến khoảng 1,92 tỷ. Hợp đồng ngô tháng 12 (ZCZ26) giảm 21,25 cent, tức 4,07%, xuống 500,75 trong phiên 30/09. Lượng tồn đầu vụ lớn hơn đồng nghĩa với vụ 2026/27 bắt đầu dư thừa hơn. Trung Quốc giảm thuế với ngô Mỹ là điểm cộng, nhưng chưa đủ bù khối lượng tồn kho. CHỜ: giá đã giảm sâu trong một phiên, nhưng áp lực thu hoạch tháng 10 còn ở phía trước.

Lúa mì (ZW): tin tốt mà giá vẫn giảm

Tồn kho lúa mì Mỹ ngày 1/9 là 1,846 tỷ giạ, giảm 14% so với cùng kỳ và thấp hơn mức dự kiến 1,872 tỷ. Trung Quốc cũng giảm thuế cho lúa mì Mỹ. Vậy mà hợp đồng tháng 12 (ZWZ26) vẫn giảm 2,45% xuống 675,75 trong phiên 30/09, kéo theo ngô. Đó là dấu hiệu lúa mì đang đi theo dòng tiền của cả nhóm ngũ cốc, chưa đi theo cung cầu riêng. Các quỹ bán ròng khoảng 12.000 hợp đồng, ở phân vị 68,5 theo mùa — bình thường, không phải cực đoan, nên không có nền cho một đợt mua đóng vị thế bán ồ ạt. Tỷ lệ lúa mì/ngô 1,35 nằm trong vùng bình thường 1,05–1,50. CHỜ.

Dầu và khô đậu nành (ZL, ZM): hai đầu của một hạt đậu tách nhau

Từ 24/09 đến 30/09, khô đậu nành tháng 12 (ZMZ26) giảm từ 372,4 xuống 356,9 (−4,2%), còn dầu đậu nành (ZLZ26) tăng từ 67,55 lên 68,28 cent/pound (+1,1%). Dầu chiếm khoảng 49% giá trị một giạ đậu ép, và biên ép tại Mỹ khoảng 2,43 USD/giạ, cao hơn mức trung bình. Lực đỡ cho dầu là chính sách nhiên liệu sinh học: quy định cuối cùng của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (03/2026) đặt mức dầu diesel sinh học 9,07 tỷ gallon cho 2026 và 9,2 tỷ cho 2027. Nhà máy ép Mỹ có lời nên chạy hết công suất, khiến khô đậu dư thừa. Với dầu đậu nành, phiên 01/10 trên hợp đồng ZLZ26 giảm khoảng 1,16% trong phiên — một ngày không đổi được bức tranh. CHỜ cả hai.

Bức tranh liên sản phẩm

Tỷ lệ giá đậu nành/ngô đã lên 2,58 sau cú giảm của ngô (vùng bình thường 2,2–2,8). Đậu nành đắt lên tương đối so với ngô sẽ khuyến khích nông dân Mỹ trồng đậu nhiều hơn cho vụ 2027 — một áp lực dài hạn lên giá đậu, chưa phải câu chuyện của tháng này.

Điều đáng chú ý nhất là thứ đã không xảy ra: Trung Quốc giảm thuế cho cả dầu và khô đậu nành Mỹ, nhưng giữ thuế với hạt. Về nguyên tắc, điều này nghiêng về phía nhà máy ép Mỹ (bán thành phẩm) hơn là nông dân Mỹ (bán hạt). Khô đậu vẫn giảm vì Trung Quốc đang thừa khô từ chính kho đậu đầy của họ, nên tác động thực tế lên khối lượng xuất khẩu chưa đo được.

Ngắn, trung và dài hạn

• Đậu nành, ngắn hạn (0–3 tháng): trung lập nghiêng giảm. Cầu Trung Quốc chỉ còn phía nhà nước, thu hoạch Mỹ đang dồn hàng. Biến động này mang tính chính sách và mùa vụ — tạm thời — vì thuế 10% có thể đổi bất cứ lúc nào.
• Đậu nành, trung hạn (3–18 tháng): trung lập. USDA dự báo giá trung bình vụ 2026/27 là 12,00 USD/giạ, thấp hơn giá kỳ hạn tháng 11 hiện tại; Brazil hướng tới vụ kỷ lục 184 triệu tấn, nhưng El Niño làm sản lượng này bất định cả hai chiều.
• Lúa mì: trung lập ở mọi khung; tồn kho Mỹ thấp hơn năm trước là điểm đỡ trung hạn, nhưng giá đang đi theo ngô.

Lịch cần nhớ (giờ Việt Nam)

• Thứ Sáu 02/10, 19:30: số liệu việc làm Mỹ. Rạng sáng thứ Bảy 03/10, 02:30: vị thế quỹ CFTC tính đến 29/09 — xem quỹ còn đóng vị thế mua đậu nành không.
• Rạng sáng thứ Ba 06/10, 03:00: tiến độ thu hoạch Mỹ.
• Thứ Năm 08/10, 19:30: doanh số xuất khẩu tuần — con số quyết định giữa kịch bản trung lập và tiêu cực.
• Thứ Sáu 09/10, 23:00: báo cáo cung cầu USDA tháng 10.

Giới hạn của phân tích

Giá dùng là giá đóng cửa ngày 30/09/2026 trên hợp đồng cố định (ZSX26, ZCZ26, ZWZ26, ZMZ26, ZLZ26); phần trăm thay đổi tính trên chính các hợp đồng đó. Xác suất kịch bản là đánh giá chủ quan. Số liệu vị thế quỹ là của ngày 22/09, đã cũ 9 ngày. Số liệu về kho, biên ép và số chuyến tàu của Trung Quốc lấy từ tin Reuters ngày 30/09/2026, dẫn khảo sát của các công ty tư vấn. Phân tích tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư cá nhân hóa.