Dầu và Hormuz: Mỹ muốn chặn dầu Iran hay muốn dầu đắt, và Ả Rập Saudi được gì, mất gì

Bản Đồ Thế Giới Mới 2026-2030 · Từ vĩ mô đến ví tiền · The Brain

Chương 1: Dầu và Hormuz. Số liệu đến 12/10/2026. Cập nhật lần cuối: 12/10/2026.

Đầu tháng 3, một gallon xăng ở Mỹ giá hơn 3 USD một chút. Đầu tháng 10 là 4,35 USD. Giữa hai con số ấy có một cuộc chiến và một eo biển.

Từ đó người ta hay hỏi một câu nghe rất có lý: dầu đắt đang làm khổ chính dân Mỹ, vậy sao Washington không dừng lại? Hay là họ muốn thế? Chương này kiểm câu hỏi đó, rồi sang bên kia vịnh hỏi tiếp: Ả Rập Saudi, nước bán dầu lớn nhất vùng, được và mất gì trong cú sốc này. Cuối chương là các mốc ngày để bạn tự chấm xem chúng tôi đúng hay sai.

Chương này không nói giá dầu sẽ đi đâu, và không khuyên bạn mua hay bán gì.

Giá dầu thật đang ở đâu

Bản tin thường nói "Brent 104 USD". Đó là giá hợp đồng tương lai, tức giá hẹn giao hàng vài tuần nữa. Những thùng dầu giao ngay lúc này được trả một giá khác, và hai giá đang lệch nhau rất xa. Theo số liệu công khai của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), dầu Brent giao ngay đóng cửa ngày 06/10 ở 125,44 USD một thùng. Cùng ngày, dầu WTI giao ngay, loại của Mỹ, là 96,24 USD. Hợp đồng tương lai Brent tuần qua dao động quanh 100-108 (theo các bản tin thị trường). Giá giao ngay còn nhảy mạnh hơn nhiều: 114,82 (01/10), 135,51 (02/10), 125,44 (06/10), nên một con số đơn lẻ nên đọc là "một điểm trong chuỗi", không phải mức cố định.

Khoảng cách giữa 125 và 104 cho thấy thị trường đang căng ở nguồn cung vật chất trước mắt hơn là ở màn hình. Phần căng đó có thể đến từ thiếu thùng dầu, từ tồn kho thế giới mỏng, hoặc từ nhiên liệu thành phẩm như dầu diesel; chúng tôi không tách được các phần này. Giám đốc điều hành Aramco, công ty dầu lớn nhất Ả Rập Saudi, gọi đây là cú sốc cung lớn nhất trong lịch sử (Quartz, 04/08/2026). Trước đó, theo EIA, xuất khẩu dầu thô của Mỹ đạt kỷ lục 5,6 triệu thùng một ngày trong tháng 4.

Còn eo Hormuz hiện thông được bao nhiêu thì chưa ai nói chắc. Một số bản tin đầu tháng 10 còn ghi xuất khẩu dầu vùng Vịnh đã lên gần mức trước chiến tranh (Kuwait Times), trong khi tồn kho vẫn mỏng. Trước chiến tranh, khoảng một phần năm lượng dầu thế giới tiêu thụ đi qua đây. Các tổ chức đo lượng đang đi qua hiện nay cho ra những số rất khác nhau, từ chưa tới 3 đến gần 10 triệu thùng một ngày tuỳ nguồn và tuỳ kỳ đo. Vì vậy chúng tôi không đặt một con số duy nhất vào bài này.

Câu hỏi 1: Mỹ muốn chặn dầu Iran, hay muốn dầu đắt?

Hai câu này hay bị gộp làm một. Hãy tách ra.

"Mỹ muốn chặn những thùng dầu Iran chảy sang Trung Quốc" có bằng chứng. Axios (14/02/2026) đưa tin ông Trump và ông Netanyahu thống nhất tăng sức ép lên luồng dầu này. Bloomberg (07/05/2026) đưa tin Bắc Kinh siết tín dụng cho các thương vụ dầu Iran trước thượng đỉnh Mỹ-Trung. Ngày 25/08, Mỹ trừng phạt thêm hơn 60 tổ chức; cùng ngày The National cho biết lượng dầu Iran Trung Quốc nhập đã giảm 48% kể từ đầu chiến tranh.

"Mỹ muốn giá dầu thế giới cao" thì chúng tôi không tìm thấy bằng chứng. Ngược lại, những gì đo được nghiêng về phía kia:

• Kho dự trữ. Mỹ cam kết xả 172 triệu thùng từ kho dự trữ chiến lược trong đợt phối hợp của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (CNBC, 11/03/2026). Theo số liệu hằng tuần của EIA, kho còn khoảng 283-284 triệu thùng, thấp nhất kể từ tháng 10/1982. Phần "xả" này gồm cả bán và cho mượn theo hợp đồng hoán đổi, tức một phần phải hoàn trả sau. Việc xả kho là bằng chứng chống lại một mục tiêu đơn giản là đẩy giá dầu lên trong ngắn hạn; nó không đủ để chứng minh Washington không chấp nhận dầu đắt vì mục tiêu khác.
• Lời nói trước chiến tranh. Ngày 23/01/2025, ở Davos, ông Trump nói sẽ yêu cầu Ả Rập Saudi và OPEC hạ giá dầu (CNBC).
• Lời nói trong chiến tranh. Ngày 17/08, ông Trump nói mục tiêu số một là không để Iran có vũ khí hạt nhân, trái với lời Phó Tổng thống Vance, nói trên Fox News ngày 13/08, rằng giữ giá dầu và xăng thấp là ưu tiên hàng đầu (ABC News). Ngày 07/09 và 09/09, ông nói dầu sẽ giảm mạnh sau khi thắng chiến tranh, rồi "ngay sau" bầu cử giữa kỳ. Ngày 03/08, ông chê Chevron và Exxon "kiếm quá nhiều".
• Giá xăng. Theo EIA, xăng bình quân từ 2,94 USD (23/02) lên 4,35 USD (05/10), đỉnh 4,50 giữa tháng 5. Tháng 5, ông Trump nói sẽ tìm cách tạm bỏ thuế xăng liên bang, việc phải qua Quốc hội (WBTV, 11/05/2026).

Có một phản biện đáng nghe, và chúng tôi để nó ở dạng mạnh nhất. Mỹ là nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới, khoảng 13,9 triệu thùng một ngày năm nay theo dự báo tháng 10 của EIA. Giá cao đưa tiền vào các nhà sản xuất Mỹ, xuất khẩu đang ở kỷ lục. Còn Trung Quốc, đối thủ chiến lược, là nước nhập dầu nhiều nhất thế giới. Muốn bóp nghẹt đối thủ bằng giá dầu thì đây là cách.

Chỗ yếu của phản biện: Trung Quốc không đứng yên chịu giá, họ giảm mua. Theo EIA, năm 2025 Trung Quốc nhập kỷ lục 11,6 triệu thùng một ngày. Quý 2/2026 chỉ còn 8,1, thấp hơn khoảng 30% so với mức năm 2025, và tháng 5, tháng 6 đều dưới 8, lần đầu từ năm 2016. Fortune (10/06/2026) dẫn giới phân tích nói chính việc Trung Quốc cắt mua và dùng kho dự trữ đã kìm giá dầu thế giới. Người chịu giá cao ở Mỹ thì là cử tri: theo số liệu lạm phát tháng 8 của Bộ Lao động Mỹ, giá xăng cao hơn 27,4% so với một năm trước, năng lượng nói chung cao hơn 16,3%.

Phán đoán của chúng tôi: các hành động đã đo (xả kho dự trữ, hoãn đánh trước bầu cử, bàn chuyện thuế xăng) phù hợp với việc giảm tác động của giá lên cử tri, và chúng tôi không thấy bằng chứng công khai cho ý đồ đẩy giá dầu lên. Nhưng những hành động ấy không xác định được thứ tự ưu tiên giữa an ninh và giá: cùng những hành động ấy cũng là van xả áp lực chính trị của một bên chấp nhận dầu đắt vì mục tiêu khác. Chúng tôi không phân biệt được từ bên ngoài giữa "chấp nhận dầu đắt" và "ưng dầu đắt". Cái giá cũng không nhỏ: kho dự trữ giờ mỏng hơn cho cú sốc kế tiếp.

Còn chuyện "đô-la dầu mỏ", tức giữ giá dầu cao để củng cố đồng đô-la: chúng tôi chưa thấy bằng chứng công khai cho ý đồ đó. Chương 2 sẽ xem kỹ vai trò của đô-la.

Câu hỏi 2: Ả Rập Saudi được gì, mất gì

Trả lời ngắn: quý 1 mất nhiều, quý 2 giá cứu được phần lớn, và chưa ai tính được lợi ròng.

Được: giá. Dầu của Aramco bán trung bình khoảng 108 USD một thùng trong quý 2, so với 67 cùng kỳ năm ngoái. Lợi nhuận điều chỉnh quý 2 đạt 33,4 tỷ USD, tăng 33% (Quartz, 04/08). Doanh thu từ dầu trong ngân sách nhà nước quý 2 tăng 22%, lên 185,1 tỷ riyal (Bộ Tài chính Saudi, qua Zawya, 30/07).

Mất: khối lượng. Đường qua Hormuz bị hạn chế và rủi ro hơn nhiều (mức dầu còn qua được chưa chốt, như đã nói ở trên), nên một phần lớn dầu phải đi đường ống Đông-Tây ra cảng Yanbu bên Biển Đỏ. Ống dài khoảng 1.200 km, công suất tối đa 7 triệu thùng một ngày. Theo Al Jazeera (06/10), tháng 8 nó chỉ chạy khoảng 2 triệu vì các vụ tấn công của lực lượng Houthi làm đường Biển Đỏ khó đi. Đầu tháng 9 drone đánh vào ống, phải đóng 5-6 ngày. Ngày 06/10, Bộ trưởng Năng lượng Abdulaziz nói ống đã lên lại 5,8 triệu. Tổng sản lượng hydrocarbon của Aramco quý 2 giảm khoảng một phần tư (Quartz, 04/08).

Ròng thì chưa rõ. Ngân sách quý 2 thâm hụt 34,3 tỷ riyal, gần bằng quý 2 năm 2025 vì chi tiêu cũng tăng 11%. Con số ấy nhỏ hơn nhiều so với quý 1 (125,7 tỷ), nhưng nửa năm vẫn thiếu 160 tỷ, bù bằng đi vay, chưa động vào dự trữ (Bloomberg, 30/07). Chúng tôi không tìm được ước tính cả năm 2026 do một tổ chức có tên tuổi công bố mà mở được toàn văn, nên không đưa con số cả năm. Các chi phí phụ như vận chuyển, bảo hiểm Biển Đỏ, an ninh đường ống cũng chưa có số công khai để trừ vào.

Trong tháng 9, xuất khẩu dầu thô của Saudi lên khoảng 6 triệu thùng một ngày, cao nhất từ đầu chiến tranh (CNBC, 25/09). Nhưng ông Nasser của Aramco cũng nói việc xây lại tồn kho thế giới sẽ mất lâu ngay cả khi eo mở lại: 18 tháng theo Quartz (04/08), và đầu tháng 10 ông nâng lên tới hai năm (các bản tin về diễn đàn năng lượng ở London; chưa mở được toàn văn bài phát biểu). Nghĩa là dù Hormuz mở, thị trường chưa thể trở lại như cũ.

Quan hệ Trump-Saudi thì sao? Quan hệ có thật: tháng 5/2025 ông Trump sang Riyadh, Nhà Trắng công bố cam kết đầu tư 600 tỷ USD và thoả thuận quốc phòng gần 142 tỷ USD. Nhưng bốn tháng trước đó, chính ông yêu cầu Saudi hạ giá dầu. Gắn bó về chính trị không kéo theo việc giữ dầu đắt. Với OPEC+, ngày 04/10 bảy nước thành viên giữ nguyên hạn mức tháng 11 như tháng 9 và họp tiếp ngày 01/11 (thông cáo OPEC). Khi nút thắt là đường ra chứ không phải hạn mức khai thác, con số hạn mức trên giấy nói được ít chuyện (đây là phán đoán của chúng tôi).

Các mốc để kiểm lại

Mọi dòng dưới đây sẽ vào Sổ dự báo Bản Đồ Thế Giới Mới (Chương 8), kèm kết quả khi đến hạn, kể cả khi chúng tôi sai. Các mốc của Chương 0 (Mỹ đánh Iran sau 03/11, thoả thuận mở Hormuz trước 31/12, Brent dưới 90) vẫn giữ nguyên và không nhắc lại ở đây.

Hạn chấm	Nếu xảy ra	Chúng tôi hiểu là	Cách đo
31/12/2026	Mỹ ban hành văn bản chính thức (giấy phép, miễn trừ hoặc thoả thuận ký) thực hiện ít nhất một trong ba điều kiện báo chí đã nêu của Iran: nới phong toả cảng Iran, nới trừng phạt, mở tài sản bị đóng băng. Lời nói không tính. Ghi riêng từng điều kiện, vì chi phí chính trị khác nhau	Mỹ chịu trả giá chính trị thật để mở eo. Chưa nói được đó là vì giá hay vì lý do khác	Công báo hoặc thông cáo chính thức của Bộ Tài chính Mỹ, Nhà Trắng
15/11/2026	Danh sách trừng phạt Iran của Bộ Tài chính Mỹ được bổ sung thêm tổ chức mới trong khoảng 03/11-15/11, so với được nới. Nếu cùng khoảng ấy có cả bổ sung lẫn giấy phép hay miễn trừ mới liên quan dầu Iran, ghi "lẫn" và không tính	Sau bầu cử, khi áp lực xăng giảm, Mỹ vẫn siết: củng cố khung "an ninh trước". Nếu nới: khung "ổn giá khi cử tri đau" mạnh lên	Cập nhật danh sách trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ
31/12/2026	Không điều kiện nào được thực hiện, không có thoả thuận, và Brent hợp đồng tương lai đóng cửa phiên cuối năm trên 100 USD	Mốc bối cảnh: kết quả này khớp với cả "chấp nhận dầu đắt", "muốn dầu đắt" và "bất lực", nên chỉ cho biết đàm phán chưa mở được eo	Giá đóng cửa hợp đồng tương lai Brent
03/11/2026	Giá xăng bình quân Mỹ (AAA) vẫn trên 4,00 USD một gallon	Mốc bối cảnh: cả ba cách đọc đều dự đoán kết quả này, nên nó đo mức đau của cử tri chứ không đo động cơ	Giá AAA ngày 03/11
Khi Bộ Tài chính Saudi công bố quý 3 (quý 2 công bố 30/07)	Doanh thu dầu trong ngân sách quý 3 tăng so với quý 3/2025 và thâm hụt thu hẹp	Giá bù được khối lượng ở phần ngân sách nhà nước. Chưa nói là "lợi ròng" vì chi phí vận chuyển, bảo hiểm, an ninh chưa có số	Báo cáo quý của Bộ Tài chính Saudi
Cùng kỳ	Doanh thu dầu quý 3 không tăng so với quý 3/2025	Mất khối lượng nặng hơn được giá, ở dòng thu từ dầu	Như trên
Cùng kỳ	Doanh thu dầu quý 3 tăng nhưng thâm hụt rộng hơn quý 3/2025	Giá bù được ở dòng thu từ dầu; thâm hụt rộng do chi tiêu, nên không kết luận gì thêm về dầu	Như trên (ghi kèm mức tăng chi tiêu)
31/12/2026	Bộ Năng lượng Mỹ công bố một đợt bán hoặc cho mượn dầu dự trữ MỚI, không thuộc các đợt đã công bố trước 12/10 (mượn/hoán đổi vẫn tính)	Mốc bối cảnh: kho đã ở mức thấp nhất từ 1982, nên không xả thêm có thể do giới hạn kho chứ không do ý muốn. Xả thêm cho thấy Washington vẫn dùng kho để giữ giá	Thông cáo Bộ Năng lượng Mỹ

Kết quả mỗi dòng chỉ cho biết điều kiện có xảy ra hay không. Hai dòng đầu tách được các cách đọc; các dòng "mốc bối cảnh" thì không, và chúng tôi ghi rõ để bạn không đọc quá mức. Không dòng nào đủ để chứng minh động cơ của chính phủ nào.

Điều chương này chưa biết

• Lượng dầu đi qua Hormuz hiện nay. Các nguồn lệch nhau nhiều.
• Saudi được hay mất ròng cả năm 2026.
• Động cơ thật của Washington. Chúng tôi chỉ nói được hành vi nào đã đo, hành vi nào chưa.

• Giá xăng dầu trong nước ở Việt Nam. Chương này không đo; Chương 5 sẽ đo.

• Diễn biến sau 03/11. Ông Trump nói sẽ không đánh Iran trước bầu cử và đang có "thảo luận hiệu quả"; Iran nói đang xem câu trả lời của Mỹ về kế hoạch 7 ngày mở lại eo (Al Jazeera, 09/10). Hai bên đều mới chỉ nói; chưa có gì ràng buộc.

Dầu nối tiếp sang Chương 2 qua lạm phát và lợi suất. Số liệu tháng 8 cho thấy lạm phát chung ở 3,4%, trong khi lạm phát lõi, không tính thực phẩm và năng lượng, ở 2,4%; cũng trong 12 tháng ấy, năng lượng tăng 16,3%.

Thông tin tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.